Het gezin Joosten in 1939.

De kronieken van de Neerkantse familie Joosten (deel 1)

vrijdag 14 juni 2019 - 12:00|Piet Joosten

De Tweede Wereldoorlog woedde in de periode 1940-1944 ook in de Peel. Nu, 75 jaar later, staan we stil bij onze bevrijding. Een jaar lang blikken we in deze rubriek terug op de gebeurtenissen van toen. Van algemene verhalen tot persoonlijke herinneringen uit Asten, Someren, Deurne en omgeving. Vandaag aflevering 23: De kronieken van de Neerkantse familie Joosten (deel 1).

De Tweede Wereldoorlog woedde in de periode 1940-1944 ook in de Peel. Nu, 75 jaar later, staan we stil bij onze bevrijding. Een jaar lang blikken we in deze rubriek terug op de gebeurtenissen van toen. Van algemene verhalen tot persoonlijke herinneringen uit de omgeving Asten, Someren en Deurne. Vandaag aflevering 23: de oorlogsherinneringen (deel 1) van de familie Joosten uit Neerkant, nabij de Lage Brug, zoals die zijn opgenomen in het boek dat zoon Piet in 1986 schreef: ‘60 jaar familie Joosten-van Loon, portret van een skôn, grote familie’.

In de omgeving van de Deurnesche Peel, aan de Lage Brug over het Deurnesch Kanaal was de familie Joosten in 1937 vanuit Liessel neergestreken om daar een agrarisch bedrijfje te stichten en tegelijk ook de brugwachtersfunctie te vervullen. Deze omgeving ging deel uitmaken van de verdedigingslinie in Oost Brabant, de Peel-Raamstelling. Zo kon het gebeuren dat in de loop van de maand september 1939 het gehele Peelgebied gonsde van activiteit. Overal werden Nederlandse militairen ingekwartierd, scholen werden gevorderd. Ook ons huis aan het kanaal werd aangewezen als kwartier voor een groep militairen. In een ommezien lagen het hele huis en de stal vol met soldaten.

De diverse kazematten stonden in het algemeen geconcentreerd bij de toegangswegen. Zo ook de grote kazemat die op ons erf werd geplaatst, met daarin geschut dat loodrecht stond gericht op de weg naar Helenaveen. De bouw van deze kazemat vond plaats pal voor de latere Duitse inval en had bouwkundig nogal wat voeten in de aarde. Onkundig als men was, wilde men boven op het nauwelijks uitgegraven veen het beton gaan storten. Vader toonde de boterige massa aan door een betonnen staaf zo’n anderhalve meter in de grond te duwen. Op zijn aanwijzing werden uiteindelijk achttien putringen, twee op twee, als fundering gebruikt.

Het was een en al bedrijvigheid aan het kanaal, iets wat we eigenlijk niet gewend waren. Zoals bij veel veranderingen zaten ook hier wat negatieve kanten aan. Zo dreigden vader en moeder direct al hun slaapkamer kwijt te raken, maar door zich standvastig op te stellen wisten ze dat te voorkomen. Hun persoonlijke vrijheid waren ze echter wel volkomen kwijt.

Toch waren er ook leuke en positieve gevolgen. De kinderen keken hun ogen uit en waren dan ook niet bij de soldaten weg te slaan. Ze gingen regelmatig voor de soldaten te voet naar het dorp om bij ‘Lindere Nella’ (Nella Lenders) sigaretten te gaan halen. Ze kregen dan een stuiver voor de moeite.

Zo kwam ook marskramer Pietje van Rijt vanuit Helmond naar de stellingen met onder meer chocolade in zijn koffer. De kinderen kregen van de soldaten de wikkels en als ze er zes hadden, kregen ze een gratis reep. Moeder gunde haar kinderen dit extraatje. Zelf was ze toch ook wel goed met deze inkwartiering. Ondanks dat de soldaten niet slecht te eten hadden, was al gauw alom bekend dat moeder Joosten aan de Lage Brug bijzonder lekkere pannenkoeken (streuf) kon bakken. Het duurde dan ook niet lang of ons moeder stond dagelijks uren achter het fornuis, dat roodgloeiend werd gestookt, met twee pannen met daarop een grote deksel om de streuf bijtijds om te draaien.

Tekst gaat verder onder de afbeelding


Winter 1939-1940, An en Cisca Joosten met enkele gemobiliseerde Nederlandse soldaten.

De kinderen waren continu in de weer om turf aan te slepen, d'n afwas en vele andere dingen te doen, kortom om ons moeder ‘d'r restaurant’ zo goed mogelijk te laten lopen. Zo stond ze dan achter het fornuis, een groot, blauw geruite schort met daarop een grote ‘tes’ om daarin de dubbeltjes te doen. Want, voor niets gaat alleen de zon op. Elke pannenkoek kostte 10 cent, met suiker 12 cent. Daarnaast werd er koffie geschonken, zwart 3 cent, met melk en suiker 5 cent. Zo waren er dagen dat moeder meer dan 120 pannenkoeken bakte. Om te zorgen dat de dubbeltjes ook allemaal betaald werden had moeder veel steun aan Rinus Luyten, een van de soldaten met wie ons gezin een bijzondere band had. Hij speelde als het ware voor kelner.

Moeder genoot in soldatenkringen alle respect. Ze werd dan ook alom het ‘soldatenmoedertje’ genoemd. Zo werd bijvoorbeeld de proviand in de kelder opgeslagen, waarbij een wacht werd geplaatst met het geweer in de aanslag. Alleen ons moeder had toestemming om in de kelder te komen. Ook met de wachtposten aan de brug waren vele contacten. Het was traditie dat tweemaal per dag door moeder een pot koffie werd gebracht, voor niets. Daar stond tegenover dat er nogal wat eten, kuch en andere resten hun weg vonden naar de stal, waaraan de varkens zich tegoed konden doen. Vooral ook op zondag, als de warme hap vanuit de centrale keuken uit Helenaveen naar de brug werd aangevoerd, viel er voor de familie Joosten vaak wat mee te eten, want de hofmeester keek niet op 'n schep meer of minder. Het vlees was toen nog volop voorradig, dus was het vaak smullen. Het bakken van ons moeder beperkte zich niet tot pannenkoeken alleen. Zo zijn er in die tijd, als de soldaten met verlof naar huis gingen, vele eigengebakken mikken mee naar Tilburg, Breda, Lage Zwaluwe, Rotterdam en andere plaatsen gegaan.

Maar, in die tijd had men andere dingen aan het hoofd. Want al wekenlang gonsde het van de geruchten. Het stond voor vrijwel iedereen vast dat ‘het’ eens moest gebeuren, alleen men wist niet hoe en wanneer. Hitler liet niet lang meer op zich wachten. In de ochtendschemer van vrijdag 10 mei 1940 lanceerde hij zijn grote aanval op het Westen. De veldtocht tegen Nederland, België, Luxemburg en Frankrijk was begonnen. Toen 's morgens vroeg een zwerm Duitse vliegtuigen was overgekomen, op weg naar de ‘Vesting Holland’, wist men ook in de Peel dat de oorlog was uitgebroken. Een officier van het Nederlandse leger raadde vader aan om met het gehele gezin elders onderdak te zoeken, bevreesd als hij was dat deze burgers middenin de verwachte gevechten terecht zouden komen.

Al ging het vader en moeder aan het hart om vrijwel hun hele have en goed achter zich te laten, veel keus had men niet. Dat het de legerleiding menens was, bleek uit een aantal maatregelen die werden getroffen om de verdedigingslinie zo duidelijk mogelijk te markeren. Zo werd de brug over het kanaal in de loop van de dag met dynamiet vernield, alle turfaken werden tot zinken gebracht. Daarnaast werden alle bestaande gebouwen aan de huidige vuurlinie in brand gestoken. Doordat ons huis net achter het denkbeeldige front lag werd het gespaard. Later zou dat anders uitpakken!

Inmiddels hadden vader en moeder besloten om naar Liessel, naar oom Bert te trekken, immers verbleef dochter An daar intussen al. Men had dan, wat er ook gebeurde, in ieder geval het gezin compleet. Op een vierwielige wagen van eveneens vluchtende mensen trok men naar Liessel.

Tekst gaat verder onder de afbeelding


De boerderij van de familie Joosten aan de Lage Brug in Neerkant.

Mijn broer Wim herinnert zich dat men onderweg de Hollandse militairen met hun geweer op overkomende Duitse vliegtuigen zag schieten. Blijkbaar dachten ze op die manier de vijand te kunnen uitschakelen. Omgekeerd kon men toen voor zag het eerst de barbaarsheid van de moffen meemaken die vanuit diezelfde vliegtuigen niet alleen op ‘Jan Soldaat’ schoten, maar eveneens op de vluchtende burgers.

De stellingen die eertijds met zoveel zorg en inzet waren vervaardigd waren nu volkomen verlaten. Slechts de restanten van een inderhaast vertrokken leger werden aangetroffen. Wapens waren mede uit frustratie in de Peelkanalen geworpen.

Zo ging ons gezin, samen met zo vele dorps- en landgenoten een zware tijd tegemoet. Zo goed en zo kwaad als dat ging herpakte het normale leven zich. Vooral het eerste bezettingsjaar was gelet op de situatie nog niet het zwaarste. Daarentegen werd ons gezin in die eerste winter onder het juk van de bezetter door diep leed getroffen.

Nadat op 8 september 1940 het gezin was verblijd met opnieuw een meisje, Joke genaamd, sloeg deze blijdschap op 14 december van datzelfde jaar om in droefenis toen moeder 's morgens de drie maanden oude baby dood in haar bedje aantrof. Ze was gestorven aan een sterk heersende en gevreesde ziekte: difterie, het als gevolg van een besmettelijke bacil opzetten van de slijmvliezen in keel en mond, dat, indien niet tijdig onderkend en inge­grepen grote ademhalingsmoeilijkheden en zelfs verstikking tot gevolg kan hebben.

Als een engeltje stond Joke in de gang opgebaard, omgeven door zilveren sterretjes. Hoewel vader door het zware leven ook gevoelsmatig was gehard, had hij in die dagen moeite om zijn emoties te bedwingen. Echter, juist dergelijke droeve gebeurtenissen brengen de mensen nader tot elkaar. Men heeft behoefte aan steun, iets wat zeker in die moeilijke tijd nodig was.

De eerste oorlogsjaren waren verder betrekkelijk rustig. Naderend gevaar werd via een luchtalarm aangekondigd.  De juf of onderwijzer gaf dan via tikken op de lessenaar de bevelen. Eerste tik: op­staan; tweede tik: de lessenaar van de bank omhoog en bij de derde tik: op de hurken onder de banken. Dit gaf nooit problemen, want alle kinderen waren zeer gedisciplineerd.

In de loop van 1942 werd de oorlog in toenemende mate dagelijks merkbaar. Omdat de aanvliegroute van de Tommy’s ook boven Zuidoost-Brabant lag, kon men ‘s avonds vaak getuige zijn van boeiende maar vooral ook dramatische luchtgevechten. De Duitsers hadden overal zoeklichten opgesteld die, zodra er op Duitsland gevlogen werd, de hemel aftastten op zoek naar een prooi. Wanneer zo’n slachtoffer in de bundeling van stralen was gevangen en gehouden kwam een Duitse jager die jammer genoeg in te veel gevallen het Engelse vliegtuig wist neer te halen, waarbij maar al te vaak de bemanning om het leven kwam.

Tekst gaat verder onder de afbeelding


De Lage Brug over het Deurnesch Kanaal.

In die tijd stonden vader, Wim en mijn andere broer Leo dan ook vaak buiten om dit gade te slaan. Vlak bij Driek Dielissen, ook met een boerderij nabij het ‘Molentje’, is zo eens 'n vliegtuig neergekomen waarin daags nadien, toen men ging kijken de verongelukte bemanning werd aangetroffen. Dat dit op iedereen een diepe indruk maakte spreekt voor zich.

In de loop van 1944 werd het juk van de bezetter steeds zwaarder voelbaar. Van de andere kant begon op allerlei wijzen, van geruchten tot berichten vanuit de veel beluisterde uitzendingen van Radio Oranje duidelijk te worden dat een tegenaanval niet lang meer op zich zou laten wachten.

Hoe was de situatie inmiddels in de Neerkant en met name aan het kanaal? Met blijdschap was ook daar bekend geworden dat de bevrijders in aantocht waren. Al de hele week had men de troepenbewegingen van de Duitsers kunnen gadeslaan en op afstand getuige kunnen zijn van de allesvernietigende beschietingen.

Op zondag 25 september kwam laat in de namiddag een aantal Duitsers vanuit Helenaveen, waarop men zich inmiddels had teruggetrokken, naar de brug toe. Men ging deze laten springen om zodoende een barrière op te werpen. De kinderen werden in allerijl naar Hanneke Smeets gebracht, waarna vader en moeder in grote spanning de verdere gebeurtenissen afwachtten. Met een geweldige knal zakte de brug door haar ophanging en een vormloze massa staal bleef achter, waarna de Duitse soldaten zich weer terugtrokken. Vader en moeder dachten: nou, daar zijn we goed vanaf gekomen. Het huis en have hebben nauwelijks schade opgelopen. Dat het daags nadien tot dramatische ontwikkelingen zou leiden, konden ze toen nog niet voorzien.

De volgende morgen, het was inmiddels maandag 25 september, werd de omgeving opgeschrikt door enorme knallen en grote stofwolken boven het centrum van Meijel. De ‘kathedraal van de Peel' waaraan de Meijelse bevolking jarenlang had gewerkt was gereduceerd tot een rokende puinhoop. Duitse barbaren hadden deze prachtige kerk opgeblazen, zogenaamd voor ‘wegversperring’. Een zinloze daad van doelloze mensen.

Omstreeks een uur of negen kwam een grote groep Duitse soldaten weer vanuit Helenaveen aanzetten, maar hun doorgang werd belemmerd door de ruïne van de brug die zij daags voordien hadden vernield. Op allerlei manieren probeerde men het kanaal over te steken. Zo ook met een kano die daar nog lag. Wim werd gesommeerd om hem over te zetten maar hij vond het raadzamer om de kano een zetje te geven en zelf aan de andere kant te blijven. Een Duitser probeerde zo over te steken maar ging halverwege kopje onder. Waren ze dat maar allemaal gegaan!

Uiteindelijk werd vanuit Helenaveen een lange ladder aangevoerd die over de bruggenhoofden werd gelegd. Zo wisten ze de overkant te bereiken, waar moeder werd gesommeerd om eieren te bakken. Ook de aanwezige eigengebakken mik werd in beslaggenomen, maar daarna op last van een officier weer teruggegeven. Toen ze goed en wel hun buik hadden vol gevreten, werd duidelijk waarvoor ze gekomen waren. De bewoners moesten ‘furtmachen’ en maar naar ‘Mayel’ gaan. Ze kregen ‘eine Stunde, dan wird das Feuer ins Haus angelegt’.

Daar sta je dan, machteloos, want zij hebben de wapens en bepalen wat er gebeurt, inwendig kokend van woede, uiterlijk proberend toch zo kalm mogelijk te blijven. Want vader wist dat elk verzet tevergeefs zou zijn, ja, zelfs averechts zou uitpakken. In deze situatie waren deze barbaren tot alles in staat.

Iedereen sjouwde de spullen bij elkaar. Het vee, een koe en drie varkens, werd meegedreven. Een mank varken moest in de wei worden achtergelaten en werd lang nadien, ten dele gevild, in de Duitse stellingen aangetroffen. Men probeerde zoveel mogelijk dingen tegelijk mee te nemen, bevreesd als men was dat een tweede keer niet mogelijk zou zijn. Zo ploeterde men richting Neerkant. Nadat vader diezelfde dag nog eenmaal was teruggekeerd, wou hij daags nadien opnieuw terug naar het kanaal om te zien of het manke varken nog te redden was. Maar halverwege floten de Duitse kogels hem om de oren, waardoor hij spoorslags moest omkeren.

Inmiddels waren het huis en de ‘schop’ in brand gestoken, waarna men ‘s middags, omdat het toch niet zo wilde branden, met dynamiet de hele zaak liet ontploffen. Alleen de schoorsteen bleef nog staan en werd nadien een mikpunt voor granaatvuur. Later vond An bij het afhakken van de stenen nog circa honderd pakjes onontplofte springstof tussen de restanten. Vader en moeder hadden het er maar moeilijk mee. Het is ook een harde slag als je vrijwel al je have en goed moet achterlaten en vernield ziet worden. Daar tegenover beseften ze terdege dat ze hun allerhoogste goed, hun gezin, bijeen en behouden hadden weten te houden.

Deel 2 van het verhaal van de Neerkantse familie Joosten volgt later dit jaar, rondom de bevrijdingsperiode.

Gerelateerde nieuwsberichten

Nieuwe directeur OBS Het Toverkruid ASTEN - Basisschool Het Toverkruid krijgt een nieuwe directeur. Op maandag 21 oktober neemt Lutske Cornelissen het stokje over van Sjanny Kusters, die ruim een jaar interim directeur is geweest... 16 oktober 2019 - 15:07
Bewoners nemen intrek in 't Clockhuys ASTEN - Het werd een feestelijke aangelegenheid. Afgelopen vrijdag namen de nieuwe bewoners intrek in 't Clockhuys. 't Clockhuys Asten is een ouderinitiatief dat tot doel heeft om een kleinschalige... 15 oktober 2019 - 15:56
Pompoendagen: een waar herfstparadijs ASTEN - Met de onthulling van twee grote vredesduiven hebben de Astense wethouder Janine Spoor en de 4-jarige Igor de Ruiter zaterdagmiddag samen de 29e editie van de traditionele Pompoendagen... 14 oktober 2019 - 16:37
Waarschijnlijk TBS verkrachtingszaak Heusden 'S-HERTOGENBOSCH - De man die in april op brute wijze een meisje van 18 verkrachtte hangt tbs met dwangverpleging boven het hoofd. De man zwijgt tot nu toe in alle... 11 oktober 2019 - 12:33
Grootste Pompoenfestijn van de Benelux ASTEN - In Museum Klok & Peel in Asten worden vanaf zaterdag alweer 29e Pompoendagen gehouden. Dit jaar met als thema: ‘De bevrijding van de klokken’.Het evenement krijgt daarmee een... 10 oktober 2019 - 13:54
‘We hebben al zoveel over ons heen gekregen’ OMMEL/DEN HAAG – Duizenden agrariërs reisden dinsdag af naar Den Haag om te protesteren tegen onderwaardering en verstikkende regelgeving. Ook in de Peel stapten boeren op hun tractor of op... 4 oktober 2019 - 10:59