Anna vertelt … over brand in Asten

vrijdag 1 september 2017 - 11:32|

Anna vertelt … is een verhalenreeks die verzorgd wordt door Hans van de Laarschot van het Anna Ceelen Huis bij het kasteel Asten. Vandaag aflevering 36: “Brand, braaaand”.

“De voorbije weken keek ik uit naar Peelbelang. Ik hoopte vurig dat het weekblad ook in mijn huis terecht zou komen. Vanwege de interessante verhalen van Piet Snijders over de grote brand op Heusden. Wat moet dat erg geweest zijn voor die mensen die hun boerderij in vlammen zagen opgaan. Was 1947 een rampjaar voor de mensen op Heusden, 1636 was dat nog erger, én voor heel Asten. Dat jaar heerste er de vreselijke ziekte van de pest. De lucht was er zo door bezwangerd, dat de vogels dood neervielen. En ook veel dorpelingen gingen dat jaar dood aan de pest.

Maar het jaar was begonnen met een andere ramp. Op maandag 4 februari klonk het uit meerdere kelen: “Brand, braaaand …”. Midden in het dorp was brand uitgebroken. En die ging echt als een lopend vuurtje van huis naar huis. Ook al probeerden de dorpelingen de brand tegen te gaan, er was geen redden aan. Aan het eind van de dag, toen de schepenen de lijst van getroffenen opmaakten, bleken 44 huizen door de brand te zijn verwoest. Vierenveertig. Wat een ramp. Vierenveertig gezinnen midden in de winter van de ene dag op de andere dakloos. De meesten van de getroffenen ken ik goed, want die enorme brand was nog geen halve eeuw na mijn marteldood in 1595.
Boven aan de lijst staat de weduwe van Frans Verlynden. Dat is Barbara. Ze woonde vlak bij de kerk en had drie kinderen. Joost, Marie en Sophia. Haar afgebrande huis was een gewoon huis, van vier gebonten. Toen werd de grootte van een huis in gebonten ofwel gebinten, de draagbalken, aangeduid. Veel van de op 4 februari 1636 in het dorp afgebrande huizen hadden een grootte van vier of vijf gebonten. Het grootste verwoeste huis was dat van Hanryck Peters. De schepenen noteerden bij hem 13 verbrande gebonten.

Ook enkele mannen van de kasteelheer zijn door de brand getroffen. Rechterhand schout Matijs van den Hove heeft een schade van vijf gebonten. Dat is ook zo voor vorster Marcelis van Groeningen. Die twee zijn buren van elkaar en ze wonen ook bij de kerk, net als weduwe Barbara. Om precies te zijn achter de kerk tegen de kerkhof aan. Meester Matijs had het huis pas 2 jaar voor de brand gekocht van Jacop Philips Tijs. Jaarlijks moet uit het huis een pacht van 1/6de mud rogge betaald worden aan de kerk van Asten. De schout bouwt het huis niet meer op. Op 1 februari 1640 verkoopt hij de huisplaats aan Laurens Volders. Volders woont er sinds kort naast, want op 1 april 1638 heeft hij voor 850 gulden het daar staande huis gekocht van Elisabeth, de dochter van wijlen Lambert Henricx. Vroeger woonde daar Maria Aertssen van Bussel.

Reynder Jan Huchtens woonde ook vlakbij weduwe Barbara. En ook zijn huis van vier gebonten is afgebrand. Dat had hij vijf jaar voor de brand gekocht van Peter Michiel Colen den ouden. Huchtens was een echte handelaar en een durfal. Eens had hij het aan de stok met de schout en de vorster. Hij zou niet betaald hebben voor een koop die hij gesloten had. Toen de schout de vorster op Huchtens afstuurde, moet hij de vorster hebben toegeroepen: “Geef me een pen, dan zal ik op het contract schrijven dat zij er allemaal hun gat aan vegen. Volgens de schout was dit een belediging van de wet en hij eiste een straf van 60 gouden realen. En wedden in zijn handel durfde Reynder ook. Met Henrick Jacop Nelen sloot hij twee jaar voor de brand een weddenschap af over de heerschappij over het fort van Stevensweert. Als de koning van Spanje daar na een jaar nog meester over was, dan moest Nelen aan Reynder 90 gulden betalen voor zes ellen geleverde wollen laken. Als de Prins van Oranje meester over het fort zou zijn op dat moment, dan mocht Nelen de zes ellen laken om niet hebben. De winnaar van de weddenschap moest ook in Asten trakteren op een klein vat bier. Er is nog veel meer te vertellen over deze Reynder Jan Huchtens en ook over andere Astenaren die in 1636 door de grote brand zijn getroffen. Dat zal ik een volgende keer doen.

Zonder het zeker te weten, denk ik dat de brand van 4 februari 1636 de grootste brand is die Asten ooit getroffen heeft. Ik schat zo in dat een zevende deel van alle huizen toen is afgebrand.”

Gerelateerde nieuwsberichten

Anna vertelt … voor de laatste keer Anna vertelt … is een verhalenreeks die verzorgd wordt door Hans van de Laarschot van het Anna Ceelen Huis bij het kasteel Asten. Vandaag aflevering 48: Het kasteel aan strijd... 31 augustus 2018 - 14:11
Anna vertelt … over Jan Back Anna vertelt … is een verhalenreeks die verzorgd wordt door Hans van de Laarschot van het Anna Ceelen Huis bij het kasteel Asten. Vandaag aflevering 47: Nog eens Jan Back’s... 27 juli 2018 - 12:17
Anna vertelt … over aanwinst voor de Peel Anna vertelt … is een verhalenreeks die verzorgd wordt door Hans van de Laarschot van het Anna Ceelen Huis bij het kasteel Asten. Vandaag aflevering 45: Een belangrijke aanwinst voor... 1 juni 2018 - 11:30
Anna vertelt … over de verkiezingen Anna vertelt … is een verhalenreeks die verzorgd wordt door Hans van de Laarschot van het Anna Ceelen Huis bij het kasteel Asten. De voorgaande verhalen zijn te vinden op... 30 maart 2018 - 10:01
Anna vertelt … over ziekenverzorging Anna vertelt … is een verhalenreeks die verzorgd wordt door Hans van de Laarschot van het Anna Ceelen Huis bij het kasteel Asten. Vandaag aflevering 42:. “Niet alleen de bijnamen... 23 februari 2018 - 12:50
Anna vertelt … over de Prins Bernhardstraat Anna vertelt … is een verhalenreeks die verzorgd wordt door Hans van de Laarschot van het Anna Ceelen Huis bij het kasteel Asten. Vandaag aflevering 41: Dat mens met die... 26 januari 2018 - 13:19