Anna vertelt … de grens over om te kerken

vrijdag 28 juli 2017 - 10:18|
Someren 1828, grenskerk Asten-Someren.

Anna vertelt … is een verhalenreeks die verzorgd wordt door Hans van de Laarschot van het Anna Ceelen Huis bij het kasteel Asten. De voorgaande verhalen zijn te vinden op www.peelbelangonline.nl onder het kopje Cultuur. Vandaag aflevering 35: De grens over om te kerken.

,,Konden de Astenaren na de sluiting van hun kerk in 1648 nog een Heilige mis bijwonen? Dat vroeg ik me af, nadat ik vorige keer vertelde, dat Cornelis Proening, de schout van het Kwartier Peelland, op 9 juni 1648 alle kerken in Peelland had gesloten. De mensen konden toch niet zonder pastoor en missen. En ze stapten ook niet over naar de gereformeerde religie. Dat deden er maar enkelen. Bij de Vrede van Munster was het gebied onder Asten niet aan de Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden toegewezen. Dat bleef Spaans en daarom katholiek. Aan de andere kant van de grens werden de kerken niet gesloten en hoefden de pastoors en kloosterbroeders en –zusters niet te vluchten. De Minderbroeders van Weert schoten de katholieke dorpelingen van Asten, Lierop en Someren al snel te hulp. Zo konden ze toch missen bijwonen en hun godsdienstplicht doen.
Net over de Somerense grens lag in Nederweert het Kievitsven met aan de rand een hogere zandrug. De Minderbroeders zagen die plek aan de Booldersdijk als een goede plaats om de katholieken van over de grens bijeen te laten komen en er voor hen een mis op te dragen. Dat deden ze voor de eerste keer op Pinksteren 1649. De katholieken uit Asten, Lierop, Someren, Mierlo, Geldrop, Heeze, Leende, Sterksel en Maarheeze gaven massaal gehoor aan de oproep van de paters. Het was zo druk, dat die besloten om voortaan elke zondag en elke katholieke feestdag bij het Kievitsven een mis op te dragen. In de open lucht. Meestal waren er ongeveer duizend katholieken uit Brabant aanwezig. Er is zelfs sprake van wel eens tweeduizend gelovigen. Dat moet dan in de eerste jaren zijn voorgekomen, want na ongeveer 2 jaar werd er een kerkje gebouwd bij de Grashut aan de grens van Weert. Dat was voor de katholieken van Heeze, Leende, Nuenen, Geldrop en Tongelre. Die van Asten, Lierop en Someren bleven naar de Booldersdijk in Nederweert gaan, waar in 1651ook een grenskerkje werd gebouwd. En er kwam een huis bij voor de pastoor en de koster. Vlakbij, op Somerense grond, stond de Somerense Hut. Die hut, de grenskerk en het Kievitsven zijn op het kaartje van Someren rondom de onderste grens te zien. Daarop is de grenskerk het kleine blokje tussen het Kievitsven en de grens. Er boven staat ‘oude kerkplaat Someren en Asten’. Links ervan staat herberg de Somerense Hut, waar de wegen vanuit het dorp door de hei bij elkaar komen.
Vanaf 1672 hoefden de Astense katholieken niet meer de grens over om te kerken. Niet dat ze hun oude kerk weer mochten gebruiken. Nee, die bleef voor de predikant en de kleine groep protestanten in Asten. De katholieken kregen toestemming om in een boerderij in het dorp een kerkhuis in te richten. Aan de buitenkant mocht niet gezien worden dat dat een kerk was. Die schuurkerk stond in de Lindestraat. Het gebouw was eigendom van de kasteelheer. Pieter Valkenier was in 1735 heer van Asten was geworden. In 1738 is hij overleden. Zijn weduwe Bregje van Ghesel verhuurt op 29 december 1750 de kerkschuur aan de Roomse kerkmeesters Hendrik Berkers en Peter van Bussel. Die kunnen het Roomse kerkhuis voor 15 jaar huren. Jaarlijks zullen ze daarvoor 15 gulden aan huur betalen aan de kasteelvrouwe. Ze zijn verplicht om het gebouw goed te onderhouden. Bregje van Ghesel maakt van de gelegenheid gebruik om in het huurcontract ook de periode van de heerschappij van haar man en haarzelf vanaf 1635 met terugwerkende kracht te regelen. De kerkmeesters moeten tevens betalen voor de voorgaande 17 jaren. Voor 1750 ook een huur van 15 gulden en voor de 16 jaren daarvoor een huur van 10 gulden per jaar. Die 175 gulden mogen in twee termijnen aan Antoni la Forme, de rentmeester van Bregje, betaald worden. De betaaldagen zijn 15 april 1751 en 15 september 1751. In mijn huis hoor ik wel eens vertellen, dat de muur in de Lindestraat naast het protestantse kerkje een overblijfsel is van die oude schuurkerk van Asten.”

Gerelateerde nieuwsberichten

Anna vertelt … voor de laatste keer Anna vertelt … is een verhalenreeks die verzorgd wordt door Hans van de Laarschot van het Anna Ceelen Huis bij het kasteel Asten. Vandaag aflevering 48: Het kasteel aan strijd... 31 augustus 2018 - 14:11
Anna vertelt … over Jan Back Anna vertelt … is een verhalenreeks die verzorgd wordt door Hans van de Laarschot van het Anna Ceelen Huis bij het kasteel Asten. Vandaag aflevering 47: Nog eens Jan Back’s... 27 juli 2018 - 12:17
Anna vertelt … over aanwinst voor de Peel Anna vertelt … is een verhalenreeks die verzorgd wordt door Hans van de Laarschot van het Anna Ceelen Huis bij het kasteel Asten. Vandaag aflevering 45: Een belangrijke aanwinst voor... 1 juni 2018 - 11:30
Anna vertelt … over de verkiezingen Anna vertelt … is een verhalenreeks die verzorgd wordt door Hans van de Laarschot van het Anna Ceelen Huis bij het kasteel Asten. De voorgaande verhalen zijn te vinden op... 30 maart 2018 - 10:01
Anna vertelt … over ziekenverzorging Anna vertelt … is een verhalenreeks die verzorgd wordt door Hans van de Laarschot van het Anna Ceelen Huis bij het kasteel Asten. Vandaag aflevering 42:. “Niet alleen de bijnamen... 23 februari 2018 - 12:50
Anna vertelt … over de Prins Bernhardstraat Anna vertelt … is een verhalenreeks die verzorgd wordt door Hans van de Laarschot van het Anna Ceelen Huis bij het kasteel Asten. Vandaag aflevering 41: Dat mens met die... 26 januari 2018 - 13:19