Doortje Vullings-Bouwmans en Jan Vullings.

Feest van bevrijding werd drama

vrijdag 25 oktober 2019 - 15:17|Martien van Rijt

De Tweede Wereldoorlog woedde in de periode 1940-1944 ook in de Peel. Nu, 75 jaar later, staan we stil bij onze bevrijding. Een jaar lang blikken we in deze rubriek terug op de gebeurtenissen van toen. Van algemene verhalen tot persoonlijke herinneringen uit Asten, Someren, Deurne en omgeving. Vandaag aflevering 42: Feest van bevrijding werd drama.

In het Toon Kortoomspark zag ik de wisseltentoonstelling van Thea Mansvelders-Vullings, die gewijd was aan de oorlog. Bij een van de foto’s viel me de begeleidende tekst op. Er stond te lezen dat Thea’s vader dodelijk getroffen werd in de schuilkelder achter in zijn tuin en dat haar moeder, Doortje Vullings-Bouwmans, door twee buurtbewoners van het dodelijk getroffen lichaam moest worden getrokken. Dat was voor mij aanleiding om in gesprek te gaan met de 84-jarige Zeilbergse.

Thea, geboren in 1935, was op negenjarige leeftijd getuige van een verschrikkelijke gebeurtenis. Bij een nog altijd onverklaarde inslag (was het een door de geallieerde afgeschoten granaat of een uit frustratie door de Duitsers geworpen handgranaat?), verloor ze haar vader Jan Vullings (41) en haar buurvrouw Tonia Damen in de schuilkelder. De familie Vullings woonde in De Wiemel op nummer 14 in Deurne. Voor uw oriëntatie: Nu, komende vanaf de rotonde, de Molenstraat in en vervolgens linksaf. Schuin tegenover de Lindelaan. Jan en Doortje bewoonden met hun drie kinderen Thea, Fons en Piet een eenvoudig huis, dat eigenlijk al onbewoonbaar was verklaard. In de tuin, achter het huis, had Jan een werkplaats gebouwd, samen met Driek Nijnens en Wim Bouwmans, waar hij onder andere fietsen herstelde en voorzag van nieuwe banden en in de oorlog vanzelfsprekend van antiknalbanden. Hij trok er regelmatig op uit om met een duwkar langs de mensen te gaan en bruikbare spullen op te halen. Oude fietsbanden werden dan door hem in repen gesneden, opgedraaid en met draad vastgebonden, zodat er antiknalbanden ontstonden. Thea vertelt: “Ons pap was een echte sjacheraar, daar heb ik het denk ik van overgenomen. Ik ben ook altijd op route om spulletjes te zoeken voor mijn museum. En als het te veel was voor de duwkar, dan haalde hij bij groenteman Gerrit van Dijk een paard met wagentje en ging hij daarmee rond in Deurne en omgeving.”


Thea met de kar van haar vader Jan.

In zijn tuin bouwde Jan een schuilkelder. En niet zomaar een; het was een versterkte schuilkelder. Waar de buren een gat groeven en er een plaat blik of een golfplaat overheen legden, zette Jan spoorbielzen recht overeind om er vervolgens ook bielzen bovenop te leggen. “Het was echt sterk gebouwd”, vertelt Thea. De bielzen stonden vast tegen elkaar, zodat je niet naar buiten kon kijken. Met kaarsen en lampen werd de kelder verlicht als die in gebruik was. Deels was de kelder in de grond, maar deels ook boven de grond. Er lagen bedstukken en dekens in en op enkele voorraadplanken stonden etenswaren. De ingang werd afgeschermd door een gordijn. Op zich klinkt dat niet als veilig, maar je moest de hoek om, om in het echte verblijfgedeelte te komen.

“Het was op 24 september 1944,” vertelt Thea, “de dag van de bevrijding van Deurne. En toen ging het mis.”  Vader Jan bemerkte de onrust en hoorde de beschietingen die klonken. Alles wees erop dat iets stond te gebeuren. Hij dirigeerde zijn gezin en dat van buurvrouw Tonia Damen-Span de schuilkelder in. Met negen mensen lieten ze het geluid van het geweld van buiten tot zich komen en ze waanden zich veilig. Toen het even wat rustiger werd, besloot Jan een kijkje te gaan nemen buiten de kelder. Daar trof hij Duitse soldaten aan, die zich onrustig bewogen tussen de huizen. Hij vroeg aan een Duitse soldaat of die wist waar de Engelsen ergens waren, want dat ze in aantocht waren, was wel duidelijk. De soldaat reageerde kortaf: “Bij het station!”. Het was dus niet gek dat de angst af te lezen was van de gezichten van de jongemannen die in het leger van Adolf Hitler vochten. Die wisten ook wel dat het een onuitvoerbare opdracht was om de geallieerde opmars te stoppen. Jan werd door die drie angstig uitgesproken woorden eerder blij dan bang! De bevrijding van Deurne was dan toch echt aanstaande. Hij kroop de kelder weer in, sloot de deur en draaide zich om naar zijn gezin om het goede nieuws met hen te delen. Lachend keek Jan zijn vrouw Doortje aan, maar nadat hij gezegd had dat de Engelsen al bij het station waren en dat de bevrijding nabij was, klonk er een oorverdovende klap en doofden de kaarsen, waarna het zicht ontnomen werd door een grote stofwolk. Toen het stof eindelijk neerdaalde, werd duidelijk wat voor een drama zich had afgespeeld in de kelder.

'Nog altijd weet men niet wie het leed heeft veroorzaakt'

Een granaat was in de buurt tot ontploffing gekomen en scherven hadden zich een weg gezocht en gevonden door de kieren tussen de spoorbielzen. Eén scherf had buurvrouw Tonia op de korrel gehad en haar ook getroffen. De arme vrouw werd in één keer onthoofd. Haar zoon Henk werd door een scherf getroffen in zijn been die er nog altijd in zit. De drie kinderen Damen stonden plotseling alleen op de wereld. Hun vader was opgenomen in een tehuis en werd niet meer thuis verwacht en nu waren ze ook hun moeder kwijt. Maar er lag nog een dood lichaam in de kelder. Vader Jan was ook getroffen door een scherf. Ter hoogte van zijn middel, was het lichaam van de arme man doorkliefd. Een aantal granaatscherven, zaaiden dood en verderf in de schuilkelder op de dag van de bevrijding. Hoe erg was dat! Moeder Doortje was op 33-jarige leeftijd plotsklaps weduwe en bleef zitten met een driekoppige kinderschaar. Daar stond ze op dat moment nog niet bij stil; ze was vervuld door het verschrikkelijke beeld dat zich voor haar ogen verhelderde. Haar echtgenoot Jan was letterlijk in tweeën gedeeld. Doortje wierp zich op het lichaam van haar man en weigerde hem nog los te laten. Thea: “Enkele buurtbewoners hebben mijn moeder uiteindelijk toch los weten te krijgen en haar de kelder uit geholpen. De lichamen van de buurvrouw en van mijn vader werden in snel gecharterde kisten gelegd en in de werkplaats van mijn vader geplaatst. Ik weet nog dat mijn moeder me meenam om nog een keertje te gaan kijken, maar ik kwam toen niet verder dan de deur. Ik zag daar die twee kisten staan en daaronder was wit zand gestrooid om het gelekte bloed te bedekken. Het levensvocht had zich vermengd met het zand en daar werd mijn blik naartoe getrokken. Dat schrok me zo ontzettend af dat ik niet verder durfde. Ook later ben ik nooit meer alleen in dat hok durven gaan. Raar, maar ik ben dat beeld niet meer kwijtgeraakt.”


Jan Vullings.

Voor Thea, haar moeder en haar broers restte niets anders dan een uitvaart, terwijl de blijdschap in de Deurnese gemeenschap de boventoon voerde. “Ik weet nog wel dat het bevrijdingsgevoel aan mij voorbijging, zonder dat ik het opmerkte. Wij waren nog druk met het afscheid van twee mensen die we liefhadden en dat liet blijdschap niet toe. De dienst was in de grote kerk van Deurne en daarna is mijn vader daar op het kerkhof begraven. Er was geen geld, dus hij kreeg zo’n betonnen kruisje op zijn graf. De buren waren protestant, dus buurvrouw Tonia en mijn vaders wegen scheidden gedwongen. De kinderen Damen werden door familie opgevangen en in huis opgenomen.”

Moeder Vullings wachtte een moeilijke tijd. Ze moest het hoofd boven water zien te houden, zonder vaste inkomsten. Toen ze een sociale uitkering kreeg, ging het allemaal iets gemakkelijker. “Tot dat moment wilde mijn moeder nooit vlees eten. Ze at het braadvocht, gemengd met wat aardappelmeel, bij haar aardappelen om toch nog wat vleessmaak te proeven. Pas toen ze de wekelijkse uitkering kreeg, was er ook voor mijn moeder weer vlees bij het eten. Het was armoe troef, maar toch hebben we nooit honger geleden en zijn we niets tekort gekomen. Ik ben regelmatig met ons mam naar juffrouw Wijnands geweest die bij de school gebruikte kleding aanbood. Gelukkig was mijn moeder iemand die zich nergens voor schaamde. Toen ik de plechtige communie deed, is ze naar de villa van mevrouw Van Doorne gestapt en heeft haar de situatie uitgelegd. Van haar kreeg ze geld om een mooi jasje en andere communiekleding voor me te kopen. Maar, mijn moeder moest de kleding wel bij De Zon kopen!” Doortje Vullings-Bouwmans heeft de mooie leeftijd van 84 jaar mogen bereiken en heeft ondanks de verschrikkingen die haar op de dag van de bevrijding overkwamen, toch nog een mooi leven mogen hebben. Haar kinderen kwamen goed terecht en daar had zij een groot aandeel in.

Tags

Gerelateerde nieuwsberichten

Opnieuw grote brand in Deurnese Peel DEURNE/LIESSEL - Weer is de brand in de Deurnese Peel in alle hevigheid opgelaaid. De hulpdiensten zijn massaal uitgerukt. Het betreft het deel gelegen aan de Eikenlaan in Liessel. Inwoners... 30 mei 2020 - 19:02
Nu al verbod op beregenen PEELREGIO - Door de aanhoudende droogte, hoge temperaturen en daaraan gekoppelde effecten op de waterstanden stelt waterschap Aa en Maas per vandaag een onttrekkingsverbod uit oppervlaktewater in. Nog niet eerder... 22 mei 2020 - 09:51
‘Vergeet de gehandicaptenzorg niet’ ASTEN/DEURNE – Ze wordt er een beetje kwaad van, dat premier Rutte in zijn persconferenties steevast de gehandicaptenzorg ongenoemd laat. Jolanda Scharloo-Proenings uit Asten heeft haar 14-jarige zoon vanwege het... 1 mei 2020 - 14:06
Afval wordt steeds vaker gedumpt REGIO – Afval belandt steeds vaker in de natuur. Het aantal dumpingen in de regio is in de afgelopen maanden stevig toegenomen. Als mogelijke oorzaak wordt onder meer de coronacrisis... 1 mei 2020 - 09:01
Huurprijzen omhoog, maar veel ruimte voor maatwerk REGIO – Woningcorporaties Bergopwaarts en Wocom houden de jaarlijkse huurverhoging in stand. De nieuwe prijzen worden per 1 juli aanstaande doorgevoerd. Maar vanwege de coronacrisis komt er tevens veel ruimte... 24 april 2020 - 09:13
Wie wordt de koning van de quiz? REGIO - Helaas geen Koningsdag dit jaar. Het coronavirus zorgt ervoor dat alle activiteiten zijn afgelast. Om iedereen toch een leuke dag te bezorgen presenteren wij aankomende donderdag in de... 22 april 2020 - 14:28